Home / Văn mẫu THPT / Văn lớp 10 / Phân tích bài ca dao “Bao giờ cho đến tháng ba, ếch cắn cố rắn tha ra ngoài đồng…”- Văn 10

Phân tích bài ca dao “Bao giờ cho đến tháng ba, ếch cắn cố rắn tha ra ngoài đồng…”- Văn 10

Đề bài: Em hãy phân tích bài cao dao sau:

Bao giờ cho đến tháng ba,

Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng,

Hùm nằm cho lợn liếm lông

Một chục quá hồng nuốt lão tám mươi.

Nắm xôi nuốt trẻ lên mười,

Con gà be rượu nuốt người lao đao.

Lươn nằm cho trúm bò vào,

Một đàn cào cào đuổi bắt cá rô.

Lúa mạ nhảy lên ăn bò,

Cỏ năn cỏ lác rình mò bắt trâu.

Gà con đuổi đánh diều hâu,

Chim ri đuổi đánh vỡ đầu bồ nông

Có thể nói rằng trong văn học dân gian có một thể loại khá đặc biệt là đồng dao. Những bài đồng dao là những lời ca dân gian cho trẻ nhỏ, nhưng lại cũng ẩn chứa những kinh nghiệm, những bài học cuộc sống. Và bài đồng dao hay nhất “Bao giờ cho đến tháng ba…” là một trong những bài đồng dao thể hiện được cả nếp sống sinh hoạt, kinh nghiệm của ông cha ta trong đó.

Chủ đề đồng dao hướng đến là các nếp phong tịc, những hiện tượng thiên nhiên,…như để chỉ, giải thích cho các em về thế giới xung quanh vậy. Vẫn còn đó những cau hát đồng dao trong sang:

Bao giờ cho đến tháng ba,

Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng,

Hùm nằm cho lợn liếm lông

Một chục quá hồng nuốt lão tám mươi.

Nắm xôi nuốt trẻ lên mười,

Con gà be rượu nuốt người lao đao.

Lươn nằm cho trúm bò vào,

Một đàn cào cào đuổi bắt cá rô.

Lúa mạ nhảy lên ăn bò,

Cỏ năn cỏ lác rình mò bắt trâu.

Gà con đuổi đánh diều hâu,

Chim ri đuổi đánh vỡ đầu bồ nông

Ta nhưng thấy được những hiện tượng mà bài đồng dao miêu tả toàn là ngược đời, chẳng bao giờ xảy ra trọng thực tế. Và cũng đã thông qua đó, tác giả chế giễu những hiện tượng phi lí trong xã hội, và đồng thời như cũng lại đề cập tới sự xoay vần muôn màu muôn vẻ của thế giới tự nhiên và cuộc sống của con người.

Thật không khó để nhận ra kết cấu của bài đồng dao này là kiểu kết cấu trùng điệp, đề cập tới rất nhiều nhân vật với nhiều sự kiện thú vị, hấp dẫn. Và việc mở đầu lả một câu hỏi mang tính ước lệ đó chính là “Bao giờ cho đến tháng ba?’  Khi mà người đọc toàn bộ bài đồng dao, ta thấy rất nhiều hiện tượng trong bài không gắn với tháng ba. Chẳng hạn, ta như thấy được tháng ba chưa có hồng, chưa có cào cào, v.v… Mặt khác, nếu như là các hiện tượng hay như “Nắm xôi nuốt trẻ lên mười, Con gà be rượu nuốt người lao đao” là có thật thì nó xảy ra quanh năm chứ chẳng cứ gì tháng ba mới có chứ!

Ta như cũng đã thấy được dường như những hiện tượng được miêu tả trong bài đồng dao này nếu nói xuôi thì như lại chẳng có gì để nói. Và với nghệ thuật nói ngược mới có chuyện, và đó là những chuyện cuộc đời cũng như chuyện nghệ thuật. Có thể thấy rõ chính cách nói ngược này rất phổ biến trong hò vè, ca dao, chẳng hạn nói ngược trong vè đó là “Lên núi đặt lờ, xuống sông bổ củi” chính với cách nói ngược trong ca dao nổi tiếng như “Bao giờ chạch đẻ ngọn đa, Sáo đẻ dưới nước thì ta lấy mình, Bao giờ rau diếp làm đình, Gỗ lim thái ghém thì mình lấy ta”…

Ta như thấy được trong toàn bộ mười một câu tiếp theo của bài đồng dao, dường như các tác giả dân gian lại thật tinh tế khi đã sử dụng nghệ thuật nói ngược làm phương tiện nghệ thuật chủ đạo. Việc này cũng như đã nhằm lôi cuốn sự chú ý qua người nghe và khắc sâu kiến thức muốn truyền đạt. Và thông qua đó kín đáo gửi gắm suy nghĩ và tình cảm của mình.

Khi vào độ tháng ba là thời gian cuối xuân, đầu hạ đó là thời tiết với những cơn mưa rào, như cũng đã báo hiệu sự thay đổi của thời tiết, khí hậu. Ở đây, ta cũng như đã thấy được tháng ba mang tính chất ước lệ, tượng trưng cho khao khát đổi thay trong cuộc sống của con người. Có lẽ rằng chính câu hỏi tu từ mở đẩu bài đồng dao thể hiện khao khát, mong mỏi ấy:

Bao giờ cho đến tháng ba,

Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng.

Hùm nằm cho lợn liếm lông,

Ếch được biết đến là con vật bé nhỏ thựờng sống quẩn quanh ở góc ao, hay những vũng nước. Và còn loài rắn là con vật có nọc độc nguy hiểm, và nó được coi như là kẻ thù xưa nay của ếch. Tháng ba đến tức là cơ hội vừa đến. Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng, nhưng lại thật bất ngờ và hả hê, thỏa mãn vì ếch cũng như lại đã trả được mổi thù truyền kiếp.

Phan tich bai ca dao bao gio cho den thang ba

Hay con lợn là con vật hiền lành, và nó như lại chỉ sống loanh quanh trong vườn, trong chuồng, nó luôn luôn là miếng  mồi ngon của con hùm to lớn, hung dữ. Vậy mà giờ đây, mọi thứ đã bị đảo ngược hùm lại ngoan ngoãn nằm im cho lợn liếm lông. Và đây quả là chuyện lạ, chuyện thay bậc đổi ngôi!

Tiếp theo, bài đồng dạo chuyển sang đề tài sinh hoạt trong cuộc sống hằng ngày:

Một chục quả hồng nuốt lão tám mươi.

Nắm xôi nuốt trẻ lên mười,

Con gà be rượu nuốt người lao đao.

Đó còn là những quả hồng xinh xắn, đỏ tươi như đã chín mọng mà con cháu trân trọng dâng lên để mừng thọ cho lão tám mươi. Hay hình ảnh nắm xôi là món quà thơm ngon hằng ngày rất được ưa thích của trẻ lên mười. Thì chính hình ảnh nắm xôi và trẻ lên mười thật xinh xắn biết bao nhiêu.

Nhưng, dường như ta thấy chính là cuộc sống đâu chỉ có toàn chuyện vui, chuyện đáng yêu mà bên cạnh đấy còn có biết bao nhiêu những chuyện đáng trách, và cả đáng ghét nữa. Đó chính là hình ảnh người uống rượu đến mức say nhè mà bài đồng dao gọi là người lao đao. Người đọc như thật ấn tượng với hình ảnh người say ngật ngưỡng, chệnh choạng, đi không vững sau khi nhắm hết con gà, be rượu thật là đáng cười. Và thì những lúc đó thì đúng là rượu nuốt người, chứ đâu phải người nuốt rượu nữa. Từ xưa, đồng dao đã đợc biết đến là một thể loại luôn giễu cợt, châm biếm tệ nghiện rượu, một thói xấu chỉ đem lại tác hại cho cuộc sống con người.

Trong đoạn cuối tác giả dân gian như lại tiếp tục mở đường cho các em nhỏ đến với thế giới loài vật

Lươn nằm cho trúm bò vào,

Một đàn cào cào đuổi bắt cá rô.

Lúa mạ nhảy lên ăn bò,

Cỏ năn cỏ lác rình mò bắt trâu.

Gà con đuổi đánh diều hâu,

Chim ri đuổi đánh vỡ đẩu bồ nông.

Có thể nói rằng chính trong cuộc sống thường ngày, mọi việc diễn ra ngược lại như vậy: trũm được dùng để bắt lươn, cá rô bắt cào cào, …Nhưng khi đi vào đồng dao những sự việc đó lại thạt hấp dẫn và ấn tượng.

Dễ thấy cũng như nhiều bài đồng dao khác,thì dường như chính bài đồng dao bao giờ cho đến tháng ba… sẽ như mãi mãi hấp dẫn người lớn và trẻ em. Nó cũng như đã gợi mở những hiểu biết, suy nghĩ về thiên nhiên, về thế giới động vật, về con người, về những sự khao khát ước mơ công lí. Và đó còn chính là những ước mơ hạnh phúc. Và có thể nói rằng chính sức sống của đồng dao có thể ví như một dòng suối trong veo như ngọt lành, nó cứ mãi róc rách tuôn chảy không thôi mà không bao giờ khô cạn.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *