Home / Văn mẫu THPT / Văn lớp 10 / Phân tích bài ca dao “Hòn đá đóng rong vì dòng nước chảy, Hòn đá bạc đầu vì bởi sương sa….”- Văn 10

Phân tích bài ca dao “Hòn đá đóng rong vì dòng nước chảy, Hòn đá bạc đầu vì bởi sương sa….”- Văn 10

Đề bài : Em hãy phân tích bài ca dao “Hòn đá đóng rong vì dòng nước chảy, Hòn đá bạc đầu vì bởi sương sa….”

Từ xưa cho đến này thì dường như những hình ảnh hòn đá quen thuộc trong thiên nhiên đã được đưa vào văn chương cũng như đã để làm cái cớ giãi bày những cung bậc tình cảm khác nhau của con người. Ta vẫ còn nhớ đó hòn đá trong truyền thuyết Trầu Cau hay còn có trong cả sự tích Đá vọng phu và nhiều tác phẩm dân gian khác như bài ca dao sau đây:

Hòn đá đóng rong vì dòng nước chảy,

Hòn đá bạc đầu vì bởi sương sa.

Em với anh cũng muốn kết nghĩa giao hòa,

Sợ mẹ bằng biển, sợ cha bằng trời.

Em với anh cũng muốn kết tóc ở đời,

Sợ rằng mây bạc giữa trời mau tan.

Đó, dường như chính là lời tâm sự của cô gái với chàng trai về những nỗi lo sợ rất thực tế của mình lúc bấy giờ, cô gái như đã lo tuổi xuân trôi nhanh, lo cho cả những sự ngăn cản của cha mẹ, lo mối tình mong manh; đồng thời bày tỏ lòng chung thủy đối với người mình yêu.

Bài thơ được mở đầu bằng hai hình ảnh thật độc đáo đó chính là “Hòn đá đóng rong’ và hình ảnh  “Hòn đá bạc đầu”.Ta như có thể thấy chính tính chất bền vững muôn thuở của đá đã trở thành ẩn dụ nghệ thuật như cũng đã được dùng để biểu thị sự bền vững lâu dài của tình cảm con người.

Hòn đá đóng rong vì dòng nước chảy,

Hòn đá bạc đầu vì bởi sương sa.

Thật đặc biệt khi hai câu đầu làm theo thể hứng (một kiểu câu từ quen thuộc của ca dao). Đáng chú ý là trong thể này có nhiều dạng nhưng cụ thể ở đây là đối cảnh sinh tình, câu thơ như đã nêu cảnh vật, sự việc trước, có lẽ như đã bộc lộ tâm tư tình cảm sau giữa cảnh và cả tình có mối tương đồng. Trước tiên, người đọc có thể cảm nhận được cô gái bộc lộ tâm sự thầm kín của mình trước cảnh vật, co như đã rất lo sợ về tuổi xuân trôi qua nhanh chóng. Có thể nói trong thiên nhiên này và ngay cả những vật vững bền như hòn đá dường như cũng bị đóng rong bởi dòng nước chảy cũng bạc đầu vì bởi sương sa. Điều này tức là cũng thay đổi bởi tác động mạnh mẽ của ngoại cảnh. Và huống chỉ tuổi xuân của con người làm sao có thể giữ mai được, đặc biệt đáng nói ở đây là của người con gái. Dường như chính nỗi lo sợ này tuy cô gái không nói ra nhưng nó vẫn biểu hiện và hiển hiện thấp thoáng sau từng hình ảnh, từ ngữ và nó như lại được liên quan đến những nỗi lo sợ ở bốn câu thơ sau của bài ca dao.

Tác giả dân gian thật tài tình khi dùng điệp từ “Hòn đá’ và được đặt ở đầu hai câu thơ gây ấn tượng mạnh. Câu thơ cũng đồng thời như đã tượng trưng cho người phụ nữ và tình yêu bền chặt của họ. Nhưng ta như có thể nói rằng trong xã hội cũ, mấy khi tình yêu nam nữ được suôn sẻ dễ dàng cả. Có thể thấy được rằng trong tình yêu cho dù hai người dù yêu nhau nồng cháy, dù thề non hẹn biển đến như thế nào đi chăng nữa… nhưng ta phải biết rằng rằng hạnh phúc thì vẫn xa vời, và như cũng đã khiến họ phải dằn lòng đợi chờ, mong ước. Tác giả dân gian cũng như đã khắc họa tình cảm đó bằng hai ẩn dụ độc đáo đó chính là “Hòn đá đóng rong” và hình ảnh  “Hòn đá bạc đẩu” và như đã khiến người đọc liên tưởng đến hình ảnh cô gái. Thời gian thật khắc nghiệt nó như làm cho mọi thứ có và đã làm cho nhan sắc nhạt phai trước sự tàn phá của thời gian, đang mong mỏi hạnh phúc đến với mình. Hình ảnh “dòng nước chảy” hay “sương sa” đó là những hình ảnh tượng trưng cho những sự khắc nghiệt của tạo hóa, và chính những sự khó khăn khắc nghiệt đó thì con người phải gồng mình lên nhưng cũng thật khó bề có thể chống lại được.

hon da rong vi dong nuoc chay 1

Và như để rồi khi nghĩ đến tình yêu của mình, cô gái không khỏi lo âu. Cô gái như đã rất chân thành giãi bày tâm sự:

Em với anh cũng muốn kết nghĩa giao hòa,

Sợ mẹ bằng biển, sợ cha bằng trời

Em với anh cũng muốn kết tóc ở đời,

Sợ rằng mây bạc giữa trời mau tan.

Thật dễ có thể phát hiện được trong bài ca dao cụm từ “em với anh” dường như cũng đã được lặp lại hai lần với mục đích diễn tả những sự gắn bó thật là khăng khít và bền chặt. Và ngay cả nhân vật trữ tình- cô gái đang mê đắm trong tình yêu như cũng đã tôn thờ tình yêu của riêng mình. Điệp ngữ như đã nhấn mạnh tình yêu và những mong muốn khát khao của lứa đối trong bài.

Ta như có thể thấy rằng tình yêu của họ, nguyện vọng của họ là chính đáng, lẽ ra phải được gia đình, xã hội vun đắp và ủng hộ. Nhưng dường như chính trong xã hội cũ thì không đơn giản như vậy. Ta như đã thấy được trong lời giãi bày của cô gái, chúng ta cảm nhận rất rõ tâm trạng đau khổ và có lẽ chính nỗi buồn tủi xót xa cho duyên phận éo le.

Duyên phận của họ thật éo le, như vậy ta có thể thấy được những trở ngại nào đã ngăn cản tình yêu của họ? Không hề e ngại cô gái đã mạnh bạo nói lên

Sợ mẹ bằng biển, sợ cha bằng trời.

Biển – trời chính là một trong những hình ảnh thiên nhiên vô biên, vô tận, thường được dân gian ví với công lao to lớn của cha mẹ không gì so sánh được. Và cũng chính bởi vì “Công cha như núi Thái Sơn, Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”.  Ta dường như đã thấy trong tâm khảm của con cái, cha mẹ lúc nào cũng là hình ảnh cao quý mà bổn phận làm con phải tôn kính, Vậy tại sao cô gái trong bài ca dao này lại rất “Sợ mẹ bằng biển, sợ cha bằng trời”. Và như điều đó phải chăng những hủ tục, luật lệ phỉ lí đầy rẫy trong xã hội phong kiến đã ràng buộc, ngăn cản mối tình của cô. Dường như chính trong trường hợp này, có thể là cha mẹ  không chấp thuận thì dường như chính tình yêu ấy vì hai nhà không môn đăng hộ đối? Hãy vì núi sông cách trở ? Và hay là do vì cha mẹ đã trót hứa gả con gái cho một nơi nào đó? Tất cả mọi lý do trên cũng như đã đều là rào cản đối với tình yêu và hôn nhân của cô gái.

Với việc sử dụng nghệ thuật so sánh phóng đại đã đặc tả nỗi lo sợ ám ảnh thường xuyên trong tâm hồn cô gái đang yêu. Người đọc như thấy chính hai câu ca dao cuối bài thể hiện tâm trạng hoang mang, buồn bã:

Em với anh cũng muốn kết tóc ở đời,

Sợ rằng mây bạc giữa trời mau tan.

Ta như có thể đoán biết hình ảnh mây bạc tượng trưng cho mối tình đẹp đẽ, thắm thiết của cô gái với chàng trai. Và cả ttình yêu của họ trong sáng quá, nhưng cũng mong manh biết bao nhiêu. Nó dường như cứ lơ lửng giữa trời, biết đi đâu, về đâu? Sự khắc nghiệt của hoàn cảnh đã ngăn trở tình yêu, mặc cho dù tình yêu mãnh liệt đến chừng nào. Có thể rằng chính linh cảm bất an xuất hiện trong tâm trạng của cô gái. Cô cũng như đã ngậm ngùi, cay đắng khi nghĩ đến tình yêu mà hai người đã dày công vun đắp khó có thể tổn tại trước những trở lực vô hình, hữu hình của gia đình và xã hội.

Đó còn là những nỗi băn khoăn, lo sợ đến hốt hoảng của nhân vật trữ tình bộc lộ mâu thuẫn gay gắt giữa khát khao hạnh phúc lứa đôi và cũng như thân phận phụ thuộc của người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa kia. Cô gái dường như cũng đã yêu thương chàng trai mà không dám nói ra, muốn kết tóc ở đời  với chàng mà chưa dám nhận lời vì sợ cha, sợ mẹ. Phải khẳng định một điều đó chính là chẳng phải vì xấu hổ –  nét đáng yêu trong tính cách của người phụ nữ – mà vì vây quanh cô là bao nỗi sợ. Và dường như cứ sau mỗi ước muốn là một nỗi sợ. Sợ mẹ, sợ cha, sợ cả chính chàng trai nữa. Và nỗi sợ về  chàng trai mới là điều mà cô gái lo lắng, băn khoăn nhất.

Người đọc như thấy được những hình ảnh so sánh đã thể hiện các sắc thái khác nhau trong nỗi sợ của cô gái đó là nỗi “Sợ mẹ bằng biển, sợ cha bằng trời”. Có lẽ nỗi sợ mẹ cha được “đo” và đong đếm bằng những hình ảnh rộng lớn, vô biên. Thời trước nếu như theo lễ giáo phong kiến thì phải là “Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” và cũng chính vì vậy con cái, nhất là con gái không được tự do yêu đương. Cô gái lúc này dường như cũng không dám nói với cha mẹ về tình yêu và ước muốn của mình, còn với chàng trai, cô gái cũng như đã nói ra qua ẩn dụ bóng bẩy, tế nhị. Ta như đã thấy được những vầng mây bạc giữa trời là ẩn dụ về tình yêu của chàng trai dành cho cô gái. Và có thể nói tình yêu của chàng tuy đẹp đẽ và thơ mộng nhưng cũng mong manh và mau tan như đám mây trước gió. Chữ mau tan đã phần nào dự báo một tương lai không chắc chắn, sáng sủa. Có thể khẳng định đây mới chính là nỗi lo sợ lớn nhất của cô gái dù nó không được diễn tả ở mức độ bằng biển, bằng trời. Nỗi lo sợ to lớn vậy dường như cũng chính là chỗ khó nói nhất: em sợ tình yêu của anh đẹp đẽ nhưng chẳng bền lâu. Và dường như không phải ngẫu nhiên mà nổi sợ này cô gái lại nói đến sau cùng. Nhưng con người ta khi yêu thì luôn sợ thì sợ, mà thương vẫn thương. Đây chính là những mâu thuẫn giữa khát vọng hạnh phúc lứa đôi và thân phận “đàn ” và như đã được diễn tả rất sinh động, sâu sắc trong bài ca dao này.

Bài ca dao đặc sắc trên có kết cấu ngắn gọn, chính cách tả cảnh tả tình đặc sắc đã phản ánh tinh tế và sâu sắc tâm trạng của người con gái đang yêu. Dường như chính trong nỗi xót xa vì thân phận bị ràng buộc, cô vẫn khao khát tình yêu tự do và biết yêu say đắm. Và cô gái nhân vật trữ tình trong bài thơ như đã biết lo lắng cho hạnh phúc lứa đôi. Bài ca dao cũng thể hiện tình yêu chân thành, chung Thủy – đó chính một nét đẹp trong đời sống tinh thần của người bình dân xưa.