Home / Văn mẫu THPT / Văn lớp 10 / Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè- Văn 10

Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè- Văn 10

Đề bài: Phân tích bài thơ ‘Cảnh ngày hè’ của Nguyễn Trãi

“Cảnh ngày hè” là một bài thơ đặc sắc của Nguyễn Trãi. Bài thơ dường như chính là bức tranh phong cảnh mùa hè độc đáo nhưng thấp thoáng là niềm tâm sự của tác giả.

Câu thơ đầu tiên, mà người ta đọc lên thoáng qua sao có vẻ an nhàn, êm đềm, thanh thoát đến thế chứ.

“Rồi hóng mát thuở ngày trường”

Câu thơ cũng như đã hiện lên hình ảnh của nhà thơ Nguyễn Trãi, ông đang ngồi ung dung dưới bóng cây nhàn nhã như hóng mát thật sự. Lúc này thì việc quân, việc nước chắc cũng đã xong xuôi ông mới trở về với cuộc sống đơn sơ, giản dị, mộc mạc mà chan hòa và ta như cảm thấy rất gần gũi với thiên nhiên. Và dường như cả câu thơ không còn đơn giản là một hình ảnh của Nguyễn Trãi ngồi hóng mát mà nó lại toát lên nỗi niềm, toát lên cả những nỗi tâm sự của tác giả Nguyễn Trãi đó là “Nhàn rỗi ta hóng mát cả một ngày dài”. Đó chính là một xã hội đã bị suy yếu, nguyện vọng, và nhất là khi ý chí của tác giả đã bị vùi lấp, và dường như không còn gì nữa, ông đã đành phải rời bỏ, và oongg đã từ quan để về ở ẩn. Và ông như cũng phải dành “hóng mát” cả ngày trường để vơi đi một nỗi niềm tâm sự chất chứa. Như là một gánh nặng đang đè lên vai mình. Cả câu thơ ta như đã thấy sự thấp thoáng một tâm sự thầm kín, không còn là sự nhẹ nhàng thanh thản nữa.

Khi mà trở về với thiên nhiên, ông dường như lại có cơ hội gần gũi với thiên nhiên hơn. Ông vui thú, và cũng say mê biết bao với vẻ đẹp của thiên nhiên.

“Hòe lục đùn đùn tán rợp giương

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”.

Cảnh mùa hè khi đi qua lăng kính tâm hồn, tình cảm của Nguyễn Trãi cũng như đã bừng bừng sức sống. Cây hòe như lớn lên nhanh, tán cây tỏa rộng che rợp mặt đất như một tấm trướng thạt là rộng căng ra giữa trời với cành lá xanh tươi. Những cây thạch lựu dường như đã còn phun thức đỏ, ao sen tỏa hương, màu hồng của những cánh hoa điểm tô sắc thắm. Qua lăng kính của nhà thơ nhà yêu nước Nguyễn Trãi, sức sống vẫn bừng bừng, tràn đầy, và có thể thấy cuộc đời là một vườn hoa, một khu vườn thiên nhiên mà lại có muôn màu muôn vẻ. Có lẽ ta như thấy cảnh vật như cổ tích có lẽ bởi nó được nhìn bằng con mắt của một thi sĩ đa cảm, giàu lòng ham sống với đời…

Canh ngay he

Qua cảnh mùa hè, người đọc cũng như đã thấy được tình cảm của Nguyễn Trãi cũng thể hiện một cách sâu sắc:

“Lao xao chợ cá làng ngư phủ

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”.

“Chợ” đợc biết đến chính là hình ảnh của sự thái bình trong tâm thức của người Việt. Chợ như là một điều đông vui thì nước thái bình, thịnh trị, và lúc đó dân giàu đủ ấm no. Và nếu như chợ mà tan rã thì dễ gợi hình ảnh đất nước có biến, có loạn, có giặc giã, có chiến tranh, đao binh… dường như lại có thêm tiếng ve kêu lúc chiều tà gợi lên cuộc sống nơi thôn dã. Có thể nói rằng chính những màu sắc nơi thôn dã này làm cho những tình cảm ông, của Nguyễn Trãi như đã thêm đậm đà sâu sắc và gợi lại ý tưởng mà ông đang đeo đuổi.

“Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng

Dân giàu đủ khắp đòi phương”.

“Dân giàu đủ” thì lúc này ta như đã thấy cuộc sống của người dân ngày càng ấm no, hạnh phúc là điều mà nhà thơ, nhà yêu nước Nguyễn Trãi từng canh cánh và mong ước. Ở đây, ông dường như cũng đã đề cập đến Ngu cầm vì thời vua Nghiêu, vua Thuấn nổi tiếng là thái bình thịnh trị. Vua Thuấn được biết đến có một khúc đàn “Nam Phong” đánh lên để ca ngợi nhân gian giàu đủ, và cả việc sản xuất ra nhiều thóc lúa ngô khoai. Cho nên, chính vì vậy mà tác giả muốn có một tiếng đàn của vua Thuấn dường như cũng đã lồng vào đời sống nhân dân để ca ngợi cuộc sống của nhân dân ấm no, vui tươi, tràn đầy âm thanh hạnh phúc. Ta như thấy được hững mơ ước ấy chứng tỏ Nguyễn Trãi và là nhà thơ vĩ đại có một tấm lòng nhân đạo thật cao cả biết bao nhiêu. Ông dường như luôn luôn nghĩ đến cuộc sống của nhân dân, chăm lo đến cuộc sống của họ.

Đó chính là một ước mơ vĩ đại. Có thể nói rằng cho dù triều đình có thể xua đuổi Nguyễn Trãi nhưng dường như ông vẫn sống lạc quan yêu đời. Ông vẫn luôn luôn mong sao cho ước vọng lí tưởng của mình và khi được thực hiện để nhân dân có một cuộc sống ấm no.

Bài thơ đặc sắc “Cảnh ngày hè” này đã làm rõ nỗi niềm tâm sự của Nguyễn Trãi trong thời gian ở Côn Sơn chính bằng với tấm lòng yêu nước thương dân vẫn ngày đêm “cuồn cuộn nước triều Đông”. Ta như đã thấy rằng ở Nguyễn Trãi rất yêu thiên nhiên cây cỏ như rất say đắm. Và cho dù sống với cuộc sống thiên nhiên nhưng ức Trai vẫn canh cánh trong lòng “một tấc lòng ưu ái cũ”. Nguyễn Trãi dường như vẫn không quên lí tưởng nhàn dân, lí tưởng nhân nghĩa, lí tưởng đó chính là việc mong cho thôn cùng xóm vắng không có một tiếng oán than, không đau sầu.